माझी वाहिनी – लेख ११ – दिवाळी विशेष

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा  

(हा लेख पहिल्यांदा ‘माझी वाहिनी’ या मराठी मासिकात प्रकाशित झाला होता)

वाचकहो तुम्हाला नव्या वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा. दिवाळी तुम्हाला आनंदाची आणि सुखसमृद्धीची जावो.

गेले वर्षभर तुम्ही छोटी छोटी पावलं टाकत शेअरमार्केटमध्ये प्रवेश करीत आहात. शेअर मार्केटच्या नव्या विचाराला तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीमध्ये स्थान दिले असेल. शेअरमार्केटच्या विषयीचे गैरसमज दूर झाले असतील, फायदे तोटे समजले असतील. शेअरमार्केट हा शब्द ऐकताच घाबरणे, गोंधळणे, बीचकणे, बिथरणे थांबले असेल. काळ बदलला आहे हे पटले असेल.बऱ्याच गोष्टींची माहिती आपल्याला मिळाली असेल.

मी तुम्हाला फेब्रुवारीच्या अंकातून ‘demat’ अकौंट कसा उघडावा हे सांगितले.एप्रिलच्या अंकातील माझा लेख वाचून तुम्ही तुमचे जुने शेअर्स ‘demat’ करून विकले असतील. मे महिन्याच्या अंकातील लेखामुळे तुमची ‘power of attorney’ बद्दलची भीती नाहीशी झाली असेल. जुन महिन्यातील लेख वाचून शेअरमार्केट हा एक ‘career option’ होऊ शकतो असे तुम्हाला जाणवले असेल. श्रद्धा,अंधश्रद्धेच्या महाभारतांत गुंतून गुंतवणूक करू नये हे तुम्हाला जुलैच्या अंकातील लेखामुळे पटले असेल. चवीचवीने शेअरमार्केटचा आस्वाद तुम्ही ऑगस्टचा लेख वाचून घेतला असेल. Septemberच्या अंकातून तुम्ही शेअरमार्केटचा प्रवास केला असेल. आशा आहे कि जेष्ठ नागरिकसुद्धा शेअरमार्केटमध्ये यशस्वीपणे गुंतवणूक करू शकतांत हे ऑक्टोबरच्या लेखातून तुम्हाला जाणवलं असेल.

राहून राहून मला असं वाटतय कि अख्ख रामायण वाचलं तरी रामाची सीता कोण हा प्रश्न अनुत्तरीत राहिलाय. याबद्दलचा किस्सा तुम्हाला सांगायलाच हवा. तुम्हालाही पटेल. ऐका तर!

दोन महिन्यापूर्वी माझ्याकडे हार्मोनियम शिकायला एक मुलगी क्लासला येऊ लागली होती. ती बर्याचदा  क्लासची वेळ मागत असे. माझं उत्तर ठरलेलं – अगं! मी नोकरीसारखाच शेअरमार्केटचा व्यवहार करते. त्यामुळे सकाळी ९ वाजल्यापासून दुपारी ४ वाजेपर्यंत मी क्लास घेवू शकत नाही. कुणी चौकशी करायला आले तरी मी हेच सांगत असे.सात आठ दिवसांपूर्वी तिने मला विचारले

‘MADAM तुम्ही शेअर मार्केट म्हणता पण ते काय ते मला समजत नाही. शेअर म्हणजे काय? तो कुठे मिळतो ? हे मार्केट कुठे भरते ? हे मार्केट मला दाखवायला घेवून जाल कां?’

त्या दिवशी मला जाणवलं कि अख्ख रामायण वाचलं तरी रामाची सीता कोण हा प्रश्न अनुत्तरीत राहिलाय.. मी लेख लिहायला सुरुवात केली तेव्हा माझी समजूत होती की ह्या गोष्टी सगळ्यांना माहित असतील. परंतु हा माझा गैरसमज होता किंवा आहे हे मला आतां पुरत कळून चुकलय .

शेअर हा शब्द इंग्रजी असला तरी सर्वांच्या परिचयाचा आहे शेअर म्हणजेच वाटा, हिस्सा, भाग किंवा समभाग. आपण हल्ली शेअररिक्षा करतो, शेअर TAXI करतो. FLAT घेतल्यानंतर सोसायटी स्थापन होते तेव्हा सोसायटीच्या सभासदांना शेअर CERTIFICATE मिळते. आपण आपल्या रोजच्या आयुष्यांतसुद्धा आपली सुख दुःखे इतर माणसांबरोबर शेअर करतो. याच पद्धतीने जर एखादा व्यवसाय उभा करायचा असेल तर त्यासाठी भरपूर भांडवल लागते. हे भांडवल कोणी एक व्यक्ती, संस्था, बँक, पुरवू शकत नाही. त्यावेळेला कंपनी आपल्या भांडवलाचे छोटे छोटे भाग करते. यालाच शेअर असे म्हणतात. हेच शेअर ती कंपनी ‘IPO’ (INITIAL PUBLIC OFFER) आणून लोकांना विकते.या शेअरची दर्शनी किंमत, रु१,रु२ रु५ रु१० रु१०० असते. या “IPO’ ची जाहिरात वर्तमानपत्रांत आकाशवाणी तसेच दूरदर्शनवर केली जाते. हे फॉर्म सार्वजनिक ठिकाणी ठेवलेले असतात. हे फॉर्म मोफत मिळतात. फार्म भरून देण्यासाठी २-३ दिवस मुदत असते. या मुदतीच्या आधी PRICE-BAND  जाहीर होतो. (उदा. ४० ते ४५ रुपये ). मुदत संपल्यानंतर ‘IPO’ ला मिळालेल्या प्रतिसादानुसार कंपनी शेअर्सची किमत ठरवते. परंतु ही किमत त्या ‘PRICE-BAND’ वरचं  आधारितच असते. काही वेळा‘PRICE-BAND’ नसतो शेअरची किंमत निश्चित असते तेव्हा त्याला ‘FIXED-PRICE ISSUE’ असे म्हणतात. कुठल्याही गोष्टीसाठी भरावा लागतो तसा IPO साठी सुद्धा एक फॉर्म भरावा लागतो

शेअर्स अर्जामध्ये नमूद केलेल्या लॉटप्रमाणेच शेअर्ससाठी अर्ज करावा लागतो. रिटेल गुंतवणूकदार जास्तीतजास्त रु.२००००० पर्यंत शेअर्ससाठी अर्ज करू शकतात. कंपनीने कोणतीही PRICE जाहीर केली तरी आपल्याला शेअर्स मिळण्याची संधी जाऊ नये म्हणून फॉर्मच्या PRICEच्या रकान्यामध्ये ‘CUTOFF’ असे लिहावे. फार्मवर कोठेही खाडाखोड झाली असल्यास तेथे आपली सही करावी.फार्मवर केलेली सही ‘demat’ मधील सहीप्रमाणेच असली पाहिजे.

असा पूर्ण भरलेला फॉर्म, चेक किंवा DD  ‘PAN’ कार्डची कॉपी ठराविक मुदतीत व अर्जांत नमूद केलेल्या ठिकाणी देवून त्याची पावती घ्यावी. भरलेल्या फॉर्मची ‘‍ZEROX’प्रत तुमच्याजवळ ठेवावी.

अर्जांत नमूद केलेली फॉर्म भरण्याची मुदत संपल्यानंतर इशु कितीपटीने विकला गेला यावर कंपनी शेअरची किंमत व कोणाला किती शेअर द्यायचे हे प्रमाण ठरविते. (उदा. ५०० शेअर्ससाठीच्या अर्जाला ४० शेअर्स किंवा ५०० शेअर्ससाठीच्या  ४० पैकी एक अर्जदाराला ४० शेअर्स याप्रमाणे). या दरम्यान तुम्ही दिलेला चेक पास झाला आहे की नाही ते पहा. शेअर-वाटपाचे काम पूर्ण झाल्यावर कंपनी शेअरवाटपाची पद्धत व प्रमाण वर्तमानपत्रातून जाहीर करते. आपल्याला शेअर्स मिळाले असल्यास आपल्या  ‘demat’ अकौंट मध्ये जमा होतात. तुम्ही ‘demat’ अकौंटमध्ये बघून उरलेली रकम तुमच्या बचत खात्यांत जमा केली आहे की नाही ते पहा. याप्रमाणे तुम्हाला शेअर्स किंवा उरलेली रक्कम जमा झाली नसेल तर तुम्ही अर्जांत दिलेल्या व्यक्तीशी/संस्थेशी संपर्क साधा.

हे सगळं झालं कि मग शेअर्सच्या लिस्टिंगची तारीख जाहीर केली जाते.मोठ्या थाटामाटात गाजावाजा करत त्या कंपनीच्या शेअरचे आगमन ठरलेल्या STOCKEXCHANGEवर होते आणि त्या दिवसापासून तुम्हाला ते शेअर्स ट्रेडिंग अकौंट नंबर सांगून शेअरब्रोकरतर्फे विकता किंवा खरेदी करता येतात. शेअरचे लिस्टिंग झाल्यानंतर मात्र मागणी व पुरवठा या तत्वानुसार शेअरची किमत बदलत राहते. ही शेअरची मार्केट ‘PRICE’ !!. एक असते ती दर्शनी किमत, दुसरी असते ती ऑफर PRICE व तिसरी असते ती मार्केट PRICE होय. शेअर्ससाठी IPO किंवा FPO मध्ये अर्ज करून जेव्हा शेअर्स मिळतात हा व्यवहार ‘PRIMARY MARKET’ मध्ये होतो. शेअर्सचे लिस्टिंग झाल्यानंतर होणाऱ्या शेअर्समधील व्यवहाराला ‘SECONDARY’ मार्केट असे म्हणतात. हेच आपल्या बोलीभाषेतील शेअरमार्केट होय.

IPO चा फार्म भरताना कंपनीचे संस्थापक/ चालक, त्यांचा त्या क्षेत्रातील अनुभव, कंपनी ज्या उद्योगांत पाउल टाकत आहे त्यांत असणाऱ्या भविष्यातील संधी व धोके, स्पर्धक, ‘IPO’ शिवाय लागणाऱ्या भांडवलाची तरतूद, कंपनी उत्पादन करणार असलेली वस्तू किंवा ‘सेवा’ , कंपनीच्या कार्यक्षेत्राची जागा इत्यादी बाबीचा विचार करा. ही सगळी माहिती अर्जांत किंवा ‘PROSPECTUS’ मध्ये आलेली असते. दूरदर्शन वाहिन्यांवर तसेच वर्तमानपत्रातून येणारया माहितीकडेही लक्ष द्या पण शेवटी ‘ऐकावे जनाचे आणि करावे मनाचे’ हेच लक्षांत ठेवा.

आपल्या देशाच्या ढासळत चाललेल्या अर्थव्यवस्थेमुळे गेल्या दोन वर्षांत ‘ PRIMARY MARKET’ जवळ जवळ बंद असल्यासारखे होते. परंतु आता देशाची अर्थव्यवस्था सुधारू लागल्यामुळे नव्या तसेच जुन्या कंपन्या ‘ IPO’ किंवा ‘FPO’ आणण्याची शक्यता आहे. कारण कंपनीसाठी शेअर्स हा सगळ्यांत स्वस्त आणि सोयीस्कर असा भांडवलाचा स्त्रोत आहे.

हे शेअरमार्केट म्हणजे एक महासागर आहे. काळाबरोबर सतत बदलत असते .ते प्रवाही आहे. समुद्राच्या लाटांप्रमाणे जोरांत उसळी मारून वर येते. तर कधी रुसून ओहोटी प्रमाणे खाली जाते. त्यामुळे उत्सुकता टिकून रहाते. शेवटच्या मिनिटापर्यंत मार्केटमध्ये काय घडेल याचा अंदाज कोणीही वर्तवू शकत नाही. त्यामुळे नेहेमीच मजा येते.

मार्केट्ची स्वतःची अशी एक बोलीभाषा आहे. त्या भाषेचा, त्या शब्दांचा परिचय झाला पाहिजे. मी मार्केटमध्ये जेव्हा व्यवहार सुरु केले तेव्हा मला अनेक शब्द कळत नसत. दूरदर्शन वाहिन्यांवरून जे सांगितले जात असे ते सर्व माझ्या डोक्यावरून जाई. कधी कधी मला खूप कंटाळा येत असे.कधी कधी डोक्याला खूप त्रास होत असे. कधी कधी वाटे नको हा शेअरमार्केटचा व्यवहार! माझ्यासारखी आपली अवस्था होऊ नये म्हणून शेअरमार्केट मध्ये जे जे शब्द वापरले जातात त्या शब्दांची ओळख व त्यांचा अर्थ, त्यातील बारकावे व व्यवसाय करताना नफा वाढविण्याच्या दृष्टीने त्याचा कसा उपयोग करून घेता येईल हे मी तुम्हाला सांगणार आहे.

तुम्ही सुद्धा न कंटाळता , न चिडता न रागावता हे सर्व समजावून घ्या. आपण कोणताही खेळ खेळू लागलो किंवा खेळ पाहू लागलो तरी खेळाचे नियम समजावून घेतोच ना?अगदी क्रिकेटचा सामना बघणारी माणसे सुद्धा एखाद्या खेळाडूला खोटे बाद दिले की तो खरच बाद होता याची चर्चा तिखटमीठ लावून करताना आढळतात. आपण तर क्रिकेटचा सामना करमणूक म्हणून पाहतो, करमणूक करताना स्वतःला वाहून घेवून त्यांत गुंतून जावून चर्चा करण्यांत मग्न होतो. तर मग ज्या व्यवसायातून पैसा मिळवायचा त्यातील खाचाखोचा समजावून घेणे शहाणपणाचे नव्हे काय? असा विचार करून मी प्रत्येक गोष्ट समजावून घ्यायला सुरुवात केली तुम्ही तशीच सुरुवात करावी असं मला वाटतं आहे.

प्रथम जगातील सर्व देशांच्या मार्केट्ची नावे जाणून घ्या. (उदा. जर्मनीचे मार्केट ‘DAXS’, युनायटेड किंग्डमचे ‘FTSE’, फ्रान्सचे मार्केट ‘CACS’, हान्कोंगचे ‘HANGSENG’, दक्षिण कोरियाचे ‘KOSPI’ ,सिंगापूरचे ‘SGX’ आणि युनायटेड स्टेटस ऑफ अमेरिकाचे ‘NASDAQ’ व ‘DOWJONES’ इत्यादी.) हल्ली जग जवळ आल्यामुळे या मार्केटमधील हालचालींचा परिणाम भारतातील शेअरमार्केटवरही होत असतो विनिमयदराकडेही लक्ष द्यावे लागते. डॉलरच्या तुलनेमध्ये रुपयाची किंमत वधारली की ढासळली हे पाहावे लागते, कारण बऱ्याच उद्योगधंद्यांना त्यांच्या मालाची आयात निर्यात करावी लागते. त्यानुसार त्यांच्या फायद्यातोट्यावर परिणाम होतो. अर्थातच शेअरच्या किंमतीवरही परिणाम होतो.

काही वस्तूंचे निर्देशांकही पहावे लागतात. या निर्देशांकानुसार मालाच्या किंमती ठरतात. ‘LME’ ( LONDON METAL EXCHANGE) वरून धातूंच्या भावांत होणारे बदल समजतात. ‘COMEX’ वरून सोने व चांदीच्या भावातील बदल समजतात. ‘BALTIC DRY INDEX’ वरून शिपिंगच्या फ्रेटरेटच्या दरांत होणारे बदल समजतात. ‘BRENT CRUDE’ व ‘NIMAX CRUDE’ यावरून क्रूडच्या दरामध्ये झालेले बदल समजतात. भारतात क्रुडचे दर ब्रेंट क्रुडच्या दराप्रमाणे ठरतात. भारताची अर्थव्यवस्थाच क्रुडच्या दरानुसार ढासळते किंवा सुधारते. यासर्व माहितीवरून त्या ठरावीक दिवशी शेअर्सचे दर कसे बदलतील याचा अंदाज येतो. त्यानुसार तुम्हाला धोरण ठरविता येते.

वरील सर्व गोष्टी मला निरीक्षणातून समजल्या. परंतु माझ्याजवळ अनुभव नव्हता. म्हणून मी ऑफिसमध्ये जावून बसायला सुरुवात केली. शब्दांचे अर्थ शब्दकोशांतून पाहिले तरी ते मार्केटशी जुळणारे नव्हते. त्यावरून काहीच अर्थबोध होत नव्हता. मी ऑफिसमधील काकांना विचारले “मी हा शेअर घेवू कां?’ तेव्हा ते म्हणाले “ अहो , या शेअरमध्ये ‘VOLUME’ नसते. त्यामुळे लिक्विडीटीही नसते. तुम्ही हे शेअर घेवून अडकाल. हा शेअर लवकर विकला जाणार नाही.” त्यांनी समजावले पण माझ्या डोक्यांत काही शिरले नाही. माझी ट्यूब पेटली नाही. अहो मेडीकलच्या दुकानांत गेलो की दुकानदार विचारतो की नाही “ तुम्हाला या गोळ्या हव्यात की लिक्विड हवे म्हणजेच द्रवस्वरुपांत हवे ? असा लिक्विड या शब्दाचा अर्थ शेअरमार्केटमध्ये लागू होत नव्हता. जो शेअर चटकन खरेदी किंवा विकता येतो त्या शेअरलाच लिक्विडीटी आहे असे समजले जाते. लीक्विडीटी  नसेल तर खरेदी-विक्रीच्या भावांतही खूप फरक असतो. त्यामुळे ऑर्डर किती किंमतीला लावायची याचा अंदाज येत नाही.  तुम्ही शेअर विकायला उभे असाल तरी शेअर खरेदी करणारा कोणी असला पाहिजे नं? मार्केट बंद होण्याची वेळ येते तरी सौदा होत नाही. शेअर विकले जात नाहीत. म्हणजेच समजायचे की त्या शेअर्सला लिक्विडीटी नाही.

आतां माझ्या समोर प्रश्न उभा राहिला ‘VOLUME ‘चा. अहो कधी कधी भरपूर पावसामुळे, संपामुळे धंदाच होत नाही गिऱ्हाईकच येत नाही. माल तसाच राहतो. असे भाजीवालीने सांगितलेले तुम्ही ऐकले असेल. हॉटेलांत जर गिऱ्हाईक दिसले नाही तर या हॉटेलातील पदार्थ चांगले नसतील किंवा या हॉटेलातील सर्विस चांगली नसेल अशी शंका येते. त्याचप्रमाणे शेअर्स मध्ये फारसे सौदे होत नसतील तर शेअरच्या किंमतीत बदल होत नाही. त्यामुळे खरेदी-विक्री करणे कठीण जाते. प्रत्येक शेअरमध्ये किती सौदे होतात म्हणजेच किती ‘VOLUME‘ असते यावरून त्या शेअरमध्ये लोकांचा असणारा इंटरेस्ट समजतो.   ‘VOLUME’ ची दहा दिवसांची सरासरी काढतात अचानक एखादे दिवशी या सरा/सरीपेक्षा खूपच जास्त किंवा कमी ‘VOLUME’ झाल्यास त्या शेअरच्या संदर्भांत एखादी चांगली किंवा वाईट घटना नजीकच्या काळांत घडणार आहे हे समजते.

माझ्या ऑफिसमधल्या अजून एका गुरूने मला एक कानमंत्र दिला –

‘OVERSOLD ZONE’मध्ये असणारा शेअर खरेदी करावा व ‘OVER BOUGHT ZONE’ मध्ये असलेला शेअर तुमच्या जवळ असेल तर तो  विकून टाकावा पण खरेदी मात्र करू नये.’

मी तत्परतेने त्यांना विचारले

‘शेअर  ‘OVER SOLD’ आणि ‘OVER BOUGHT’ झोनमध्ये आहे हे कसे ओळखावे?’

तेव्हां ते म्हणाले “हे टेक्निकल्सवरून समजते. अहो पण मला टेक्निकल्स येत नाहीत. पण मलाही तुम्हाला काही सांगता येत नाही हो ! SORRY’ असे म्हणून ते निघून गेले.

तेव्हां मी या शब्दांचा अर्थ माझ्या पद्धतीने लावला. अहो एखादा शेअर चांगला आहे म्हणून लोक खरेदी करतात त्यामुळे त्या शेअरमध्ये ‘VOLUME’ वाढते. शेअरचा भाव वाढत राहतो. आपण जर हा शेअर विकून टाकला तर पुन्हा कमी भावाला आपल्याला हा शेअर मिळणार नाही असे त्यांना वाटते. त्यामुळे मागणी आणि पुरवठा यांत तफावत निर्माण होते.सर्वांना या शेअरमधील गुंतवणूक सुरक्षित आणि फायदेशीर वाटू लागते.पण एक वेळ अशी येते की तो शेअर अव्वा की सव्वा महाग होतो . याभावाला आपण शेअर विकत घेतला तर याच्यापुढे भाव वाढून आपल्याला फायदा होईल कां ? अशी शंका येऊ लागते. अशा वेळी त्या शेअरमधील खरेदी कमी होते. त्यामुळे त्या शेअरचा भाव वाढण्याचे प्रमाण घटते. काही काळ तो शेअर त्याच भावावर राहतो. आणि त्यानंतर मात्र त्या शेअरचा भाव कमी होत जातो . यालाच ‘OVER BOUGHT ZONE’ असे म्हणतात.

कोणत्याही घटनेची अतिशयोक्ती करणे हा लोकांचा स्थायीभाव असतो. स्वभाव असतो. एखाद्या कंपनीच्या बाबतीत काही वाईट बातमी आली की कोणताही  सारासार विचार न करतां घाबरून जाऊन लोक त्या कंपनीचे शेअर्स विकायला सुरुवात करतात. त्या वाईट बातमीचा कंपनीवर, कंपनीच्या फायद्यावर किती प्रमाणांत परिणाम होईल व त्यानुसार शेअरच्या किंमतीवर किती परिणाम झाला पाहिजे हे सर्वांना समजत नाही. त्यामुळे हा शेअर विकणाऱ्यांची संख्या जास्त व खरेदी करणाऱ्यांची संख्या कमी अशी स्थिती होते. काही काळानंतर शेअर कचरयाच्या किंमतीत उपलब्ध होतो.तरीही घबराटीमूळे कोणीही शेअर खरेदी करण्यास तयार होत नाही.व तोटा सोसून त्या किमतीला कोणी शेअर विकायला तयार होत नाही. अशा वेळी बरेच दिवस तो शेअर त्या भावावर स्थिर राहतो. नंतर हळू हळू थोड्या थोड्या प्रमाणांत खरेदी चालू होते. काही दिवसांनी शेअरची किमत ढासळण्याचे प्रमाण कमी होते. त्याविरुद्ध शेअरची किमत धीम्या गतीने वाढू लागते. यालाच ‘ OVERSOLD ZONE’असे म्हणतात.अशावेळी थोडेसे शेअर्स विकत घेतल्यास फार थोड्या कालावधीत चांगला फायदा मिळू शकतो.

मी दुसर्या दिवशी पुन्हा ऑफिसमध्ये गेले. माझ्या बाजूला बसलेला एक माणूस ‘इंट्राडे’ ट्रेडिंग करीत होता. त्या दिवशी मार्केट अचानक पडू लागले. त्या माणसाने विकत घेतलेल्या चारी शेअर्सच्या किंमती कमी झाल्या. जास्त तोटा नको म्हणून त्याने शेअर्स विकले.तरी त्याला फटका बसलाच.तेव्हा माझ्या मनांत विचार आला अशाप्रकारचे नुकसान टाळण्यासाठी किंवा नुकसानीचे प्रमाण कमी करण्यासाठी काहीतरी उपाय असेलच की ? तेव्हां मला त्याच व्यक्तीने ‘STOPLOSS’ चा पर्याय सुचविला. ती व्यक्ती कळत-न-कळत माझा गुरु बनली.

त्यांनी मला जे सांगितलं ते मी आता तुमाला सांगते. सातच्या आत घरात हा जसा संस्कार आहे त्याच पद्धतीने शेअरमार्केटमध्ये ट्रेडिंग करणाऱ्या सगळ्यांनी ‘STOPLOSS’ ठेवण्याची सवय करून घेतली पाहिजे.शेअरमार्केटवर एकाचवेळी अनेक गोष्टिंचा  परिणाम होत असतो. त्यामुळे शेअर्सची किंमत सतत बदलत असते. तुम्ही ‘STOPLOSS’ लावला असेल तर आपोआप त्या भावाला त्या शेअरची विक्री किंवा खरेदी होते. तुम्ही किती नुकसान सहन करू शकता त्याप्रमाणे तुमचा ‘STOPLOSS’ ठरवा. काहीजण म्हणतात किंमतीच्या १%किंवा २% ‘STOPLOSS’ असावा. म्हणजेच रु.100चा शेअर खरेदी केला असेल तर रु.९८किंवा रु,९९ वर ‘STOPLOSS’ ठेवावा. शेअर ‘SHORT’ केले असतील म्हणजेच स्वतःजवळ शेअर्स नसताना विकले असतील तर रु.101 किंवा रु. १०२ एवढा ‘STOPLOSS’ लावावा.(इंट्राडे ट्रेडिंग मध्ये खरेदी आणि विक्री एकाच दिवशी करावी लागते). किती ‘STOPLOSS’ ठेवावा हे तुमच्या धोका पत्करण्याच्या कुवतीनुसार ठरते तसेच हे शेअरच्या किंमतीतील चढ-उतारावर अवलंबून असते. तुम्ही ‘STOPLOSS’ संगणकावर नमूद केला नसेल तर तुमच्या मनांत तसा निश्चय करा आणि ताबडतोब निर्णय घेवून पोझिशन क्लोज करा.  शेअरमार्केटमध्ये नवीनच व्यवहार करीत असाल तर ‘SHORT’ करण्याच्या भानगडीत पडू नका. इंट्राडेट्रेड सुद्धा BLUECHIP कंपन्यांच्या शेअरमध्ये किंवा,लार्जकॅप शेअरमध्ये करा. म्हणजे त्या शेअरचे पैसे देवून डिलिव्हरी घेवून काही दिवसानंतर योग्य भाव आल्यास विकता येतो.व तोट्याचे रुपांतर फायद्यांत करतां येते.

काही लोकांना शेअर्स वेळेवर विकण्याची सवय नसते. अजून भाव वाढेल अजून भाव वाढेल करत बसून राहतात.मार्केट अचानक पडू लागते होत असलेला  फायदा नाहीसा होतो. त्यामुळे ‘TRAILING STOPLOSS’ ठेवणे हिताचे असते. समजा तुम्ही रु. १००ला शेअर विकत घेतला. दोन महिन्यानंतर त्याचा भाव रु. ११० झाला. तुम्हाला वाटले अजून या शेअरचा भाव वाढू शकेल. १०% फायदा मिळत असूनही तुम्ही हा शेअर विकला नाही तर मग रु. १०८ वर ‘STOPLOSS’ लावा.शेअरचा भाव रु १२० झाला तर रु११८वर, रु १३० झाला तर रु १२८ वर अशा पद्धतीने STOPLOSSही वाढवत न्या. शेअर मार्केट पडू लागले तर कोणताही विचार न करता शेअर्स ताबडतोब विकून टाका व PROFIT  लॉक करा . हा STOPLOSS मात्र तुम्ही तुमच्या मनातच निश्चित करावा. तुम्हाला वेळ नसेल किंवा तुम्ही बाहेरगावी गेला असाल शेअरच्या हालचालींकडे लक्ष देवू शकत नसाल तर STOPLOSSचा उपयोग होऊ शकतो. कोणावर अवलंबून राहावे लागत नाही (अशा ‘TRAILING STOPLOSS चा उपयोग मार्केट खूप वाढत असेल किंवा मोठ्या प्रमाणावर पडत असेल तर इंट्राडे  ट्रेडसाठीही उपयोगांत आणू शकता.)

अहो! शेअर्सलाही अनेक टोपणनावं पण असतात . शेअर्सचा उल्लेख ‘EQUITY’, किंवा ‘STOCK ‘ असाही करतात. त्यामुळे शेअरमार्केटला ‘EQUITY MARKET ‘किंवा ‘STOCKMARKET’ असेही म्हटल्यास बुचकळून जाण्याचे कारण नाही. दूरदर्शनच्या वाहिन्यांवरून शेअरमार्केट (live) ऐकत असताना ‘लार्जकॅप, मिडकॅप, SMALL कॅप’ हे शब्द वारंवार कानावर पडतात. या शब्दांचा अर्थ फारच वेगळा आहे. कॅप म्हणजे टोपी नव्हे किंवा कुणाला टोपी घालणे किंवा टोपी बदलणे असा अर्थ होत नाही. कॅप म्हणजे कॅपिटल. मार्केट कॅप म्हणजे शेअरचा बाजारभाव गुणिले शेअरची संख्या होय. यावरून तीन प्रकार पडतात.

ज्या कंपनीची मार्केट कॅप २००BILLION ते ३५०० BILLION एवढी असेल त्या कंपनीचे शेअर्स लार्जकॅप गटांत मोडतात. या कंपन्या मोठ्या व प्रस्थापित असतात. या कंपन्यांत होणाऱ्या व्यवहारांची माहिती सहजगत्या वर्तमानपत्रातून दूरदर्शन, तसेच इंटरनेटवरून मिळू शकते. त्यामुळे या कंपन्यात केलेली गुंतवणूक सुरक्षित व फायदेशीर असते. (उदा. TCS, ITC )

५०BILLION ते २००BILLION  मार्केट कॅप असेल तर या कंपन्यांचे शेअर्स मिडकॅप गटांत मोडतात. या कंपन्या मध्यम प्रतीच्या कंपन्या गणल्या जातात. या कंपन्यांच्या फायद्याचे प्रमाण नियमित व वर्षभर सारख्या प्रमाणांत नसते. या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये वेळेवर गुंतवणूक करून वेळेवर विकल्यासच चांगला फायदा मिळू शकतो. यातील काही कंपन्या मात्र त्याच्या चांगल्या व्यवहारांमुळे काही कालावधीत लार्जकॅप कंपन्या बनतात. अभ्यास करून अशा कंपन्या शोधून ३-५ वर्षांसाठी गुंतवणूक केल्यास चांगला फायदा होतो.(उदा. ग्लेनमार्क फार्मा, कोलगेट)

५०BILLION पेक्षा कमी मार्केटकॅप असणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर्स SMALLकॅप गटांत मोडतात.या कंपन्यांच्या शेअर्सची किमत कमी असल्यामुळे गुंतवणूक कमी करावी लागते. या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवणूक केल्यास खूप काळजी घ्यावी लागते. अशा कंपन्या कठीण काळांत टिकाव धरू शकत नाहीत. गैरव्यवस्थापनाला बळी पडतात. या कंपन्या नुकत्याच चालू झालेल्या किंवा नविन प्रकारच्या उद्योगांत कार्यरत असतात.कमीत कमी भांडवल गुंतवून फार थोड्या  वेळांत जास्तीतजास्त फायदा या शेअर्समध्ये मिळू शकतो. या कंपन्यांच्या आहारी गेल्यास नुकसान होण्याची शक्यता असते.मार्केट तेजीत असताना पावसाळ्यातील भुईछत्र्याप्रमाणे या शेअर्सचे भाव वाढत असतात. त्यामुळे लोक या शेअर्सला बळी पडतात. या प्रकारच्या शेअर्समध्येही चांगले शेअर्स आहेत. परंतु तुम्ही अभ्यास करून त्यांचे TRACKरेकॉर्ड बघून गुंतवणूक केली पाहिजे.

या तीन प्रकारच्या शेअर्सचे निर्देशांक अनुक्रमे लार्जकॅप निर्देशांक, मिडकॅप निर्देशांक, तसेच SMALLकॅप निर्देशांक दूरदर्शनवर दाखविले जातात.

शेअरमार्केटमध्ये अनेक प्रकारच्या कंपन्या कार्यरत आहेत. त्यांचे सोयीनुसार वेगवेगळ्या सेक्टरमध्ये वर्गीकरण केले आहे. काही सेक्टरच्या नावावरून आपल्याला अर्थबोध होतो. परंतु काही सेक्टरच्या नावावरून त्या कंपन्या कोणत्या उद्योगांत आहेत याचा अर्थबोध होत नाही.

उदा. FMCG सेक्टर म्हणजेच ‘FAST MOVING CONSUMER GOODS ’ म्हणजेच माणसांना रोजच्या आयुष्यामध्ये ज्या वस्तू लागतात त्या वस्तूंचे उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर्स. म्हणजेच साबण तेल इत्यादी. (ITC, GILLETE, गोदरेज कन्झुमर, टीटीके प्रेस्टीज, एशिअन पेंट्स, KRBL).

कॅपिटल गुड्स सेक्टर म्हणजेच कारखाना उभारण्यासाठी जी मशीनरी लागते ती उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर्स या सेक्टरमध्ये येतात.( भेल, लार्सन & टुब्रो, BEML, सिमेन्स)

IT सेक्टर म्हणजेच इंफार्मेशन टेक्नोलॉजीच्या क्षेत्रांत काम करणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर्स या सेक्टरमध्ये येतात (उदा. TCS, HCLTECH, TECHMAHINDRA, CMC). शेअर्सचे वर्गीकरण केलेल्या प्रत्येक सेक्टरचा निर्देशांक दूरदर्शनवर दाखवला जातो.यावरून कोणत्या सेक्टरमधील कंपन्यांच्या शेअर्सची किंमत वाढत आहे याचा अंदाज येतो

गुंतवणूकदारांना योग्य मार्गदर्शन व्हावे म्हणून शेअर्सचे वर्गीकरण वेगवेगळ्या गुपमध्ये केले आहे. हे वर्गीकरण मार्केटकॅप, volume, लिक्विडीटी, track रेकॉर्ड, कंपनीला होणारा फायदा, दिला जाणाराdividend, शेअरहोल्डिंग pattern व कंपनीची गुणवत्ता यानुसार केले जाते. ग्रूप ‘A ‘ मध्ये ‘लार्ज मार्केट कॅप असलेल्या, जास्तीतजास्त track केल्या जाणाऱ्या कंपन्यांचा समावेश असतो. ज्या कंपन्या लिस्टिंग अग्रीमेंटचे पालन करत नाहीत, गुंतवणूकदारांच्या तक्रारींचे निवारण करीत नाहीत ,आणि ज्यांनी स्वतःच्या शेअर्सची DEMATERILIAZATIONची व्यवस्था केलेली नसते अशा कंपन्या ‘Z’ग्रुपमध्ये टाकलेल्या आहेत. या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवणूक करणे धोकादायक असते. या कंपन्यांवर ‘SEBI’ (SECURITIES AND EXCHANGE BOARD OF INDIA)ची कडी नजर असते. ‘T’ग्रुपमधील कंपन्यांचे शेअर्स म्हणजेच ‘SEBI’ दिलेला सावधानतेचा इशारा असतो. या शेअर्समध्ये ट्रेड-टू–ट्रेड व्यवहार होतो. या शेअर्समध्ये इंट्राडेव्यवहार करतां येत नाही.चांगले trackरेकॉर्ड परंतु लिक्विडीटी कमी असलेल्या कंपन्या बी-1 ग्रूपमध्ये येतात. त्यापेक्षाही लिक्विडीटी कमी असलेल्या कंपन्या B -२ ग्रूपमध्ये येतात. REGIONAL STOCK EXCHANGE वर लिस्ट झालेल्या कंपन्या ‘S ‘ ग्रूपमध्ये येतात.

DIVIDEND हा लोकांच्या आवडीचा आणि कळीचा विषय. कंपनीचा सर्व खर्च भागल्यानंतर उरलेल्या रकमेतील काही भाग शेअरहोल्डरला देते त्यालाच DIVIDENDकिंवा लाभांश असे म्हणतात. ज्या कंपन्या चांगला व नियमितपणे DIVIDEND देतात त्या कंपन्या ‘INVESTOR फ्रेंडली’ म्हणून ओळखल्या  जातात. कंपनी जर DIVIDEND देत असेल तर ती कंपनी फायद्यात चालू आहे प्रगतीपथावर आहे असे ओळखले जाते.DIVIDEND हा प्रती शेअर दिला जातो. TCS कंपनीच्या शेअरची किंमत रु. २४०० आहे परंतु तिची दर्शनी किंमत रु १ आहे. जर TCSकंपनीने प्रती शेअर रु ५ DIVIDENDदिला तर तो ५००%DIVIDEND  दिला असे म्हणले जाते.

काही कंपन्या खूपच प्रगतीपथावर असतील भरभराट होत असेल, भरपूर कॅश असेल तर अशा कंपन्या शेअरहोल्डरला बोनस शेअर्स देतात. या बोनसचे प्रमाण ठरवतात. त्याप्रमाणे १शेअर ज्याच्या जवळ असेल त्याला १ शेअर बोनस मिळतो. हेच प्रमाण जर २:१ असेल तर ज्याच्याजवळ २ शेअर असतील त्याला १ शेअर बोनस म्हणून मिळतो. परंतु बोनस झाल्यानंतर त्या शेअरची किंमत सुद्धा त्याच प्रमाणांत बदलते. समजा १:१ बोनस असेल व त्या शेअर्सची किंमत आतां रु ८०० आहे तर बोनस झाल्यावर ती किंमत रु ४०० होते. त्यामुळे तुमच्या जवळ असलेल्या शेअर्सची संख्या वाढते. लोकांना वाटते आपल्याजवळ १००शेअर्स आहेत त्याचे २०० शेअर्स होतील व ते आपण रु ८०० भावाने बोनस झाल्यावर विकू , खूप फायदा मिळवू. असे मात्र घडत नाही.  जर बोनस मिळाल्यामुळे तुम्हाला १.५ किंवा २.७५ असे अपूर्णांकात शेअर्स मिळाले तर अपुर्णांकांत असलेल्या शेअर एवढी(.५ किंवा .७५ ) रकम तुमच्या खात्यांत जमा होते.

कधी कधी कंपनी नवीन प्रोजेक्ट सुरु करते किंवा अस्तित्वात असलेल्या प्रोजेक्टची विस्तार-योजना हाती घेते. अशा वेळेला कंपनी आपल्या शेअर होल्डरना शेअर्स ऑफर करते त्याला ‘rightsissue’असे म्हणतात. या ‘rights’ ची किंमत शेअरच्या मार्केटमधील किंमतीपेक्षा खूप कमी असते. जर शेअरची किंमत रु. २७० असेल तर RIGHTS रु १६० ला दिला. तुम्हाला किती rights मिळतील याचे प्रमाण कंपनी ठरवते. rights तुम्हाला घ्यायचे असल्यास RIGHTS चा फार्म आणि त्यासाठी लागणाऱ्या रकमेचा चेक निर्देशित केलेल्या पत्त्यावर पाठवावा लागतो. तुम्ही जास्ती RIGHTS साठी अर्ज करू शकता परंतु ते RIGHTS मिळण्याची शास्वती नसते. RENUNCIATION असलेला फार्म भरून तुम्ही हे rights दुसऱ्या व्यक्तीच्या नावे करू शकता.

कधी कधी कंपनी शेअर्स स्प्लिट करते. शेअरचा भाव खूप वाढलेला असल्यामुळे ‘VOLUME’कमी होते. म्हणून रु १० दर्शनी किंमतीचा शेअर असेल तर त्याचे १:५ असे शेअर स्प्लिट करते. अशा प्रकारे शेअर्स स्प्लिट केल्यास शेअरची दर्शनी किंमत रु २ होते आणि मार्केटमध्ये किंमत रु १००० असेल तर स्प्लीट झाल्यानंतर त्याची मार्केटमधील किंमत रु २०० होते. १ शेअर असणाऱ्याला ५ शेअर मिळतात. शेअरची मार्केटमधील किंमत कमी झाल्यामुळे तो किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या आटोक्यांत येतो. व किरकोळ गुंतवणूकदारही त्यांत गुंतवणूक करू शकतो. उदा . सध्या HAVELLS वAXIS बँक यांच्या शेअरचे स्प्लिट झाले आहेत.

कंपनी कधी कधी अनेक प्रकारच्या व्यवसायांत कार्यरत असते. तिचा मुख्य उद्योग (core business) आणि उर्वरीत उद्योग एकमेकांना पूरक नसतात. अशा वेळेला विश्लेषकांना त्या कंपनीचे मुल्यांकन कसे करावे ते समजत नाही. कंपनीला वाटते की आपल्या शेअर्सना योग्य भाव मिळत नाही. अशा वेळी कंपनी स्वतःच्या उद्योगाचे वेगवेगळ्या कंपन्यानमध्ये विभाजन करते. बहुतेक वेळा शेअरहोल्डरना त्या कंपन्यांचे शेअर मोफत दिले जातात. याचे प्रमाण कसे असावे हे कंपनी ठरवते. मुदतीनंतर त्या कंपन्यानचे शेअर्स तुमच्या ‘demat’ अकौंटमध्ये जमा होतात.त्या शेअर्सचे लिस्टिंग होते. त्या दिवशीपासून त्या नव्या शेअर्समध्ये खरेदी-विक्री चालू होते.आतां ही गोष्ट कंपनीच्या फायद्याची किंवा तोट्याची ही चर्चा दूरदर्शनच्या वाहिन्यांवरून तसेच वर्तमानपत्रातून होत असते.जर हे शेअर्स घेतल्यामुळे फायदा होईल असे वाटत असेल तर तुम्ही अशा शेअर्स मध्ये गुंतवणूक करा.

कधी कधी एकाच उद्योगसमुहाचे तीन-चार वेगवेगळे व्यवसाय वेगवेगळ्य कंपन्या करत असतात. कर-नियोजन, cost–cutting साठी स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी दोन किंवा अधिक कंपन्यांचे एकत्रीकरण केले जाते. प्रत्येक कंपनीच्या शेअरहोल्डरना नवीन कंपनीचे किंवा ज्या कंपनीत दुसर्या कंपन्या विलीन होणार असतील त्याचे किती शेअर मिळतील याचे प्रमाण ठरविले जाते ही योजना कोणत्या कंपनीला फायदेशीर आहे हे समजावून घेवून त्याप्रमाणे त्या त्या कंपनीचे शेअर्स खरेदी करा.

काही वेळेला एखादी कंपनी दुसर्या कंपनीला खरेदी करते. यालाच ‘ACQUISITION ’असे म्हणतात. यालाच ‘INORGANIC GROWTH’ असे म्हणतात.

कंपनीची विक्री व उत्पन्न वाढलं कि त्याला ‘TOP LINE GROWTH ‘असे म्हणतात.  शक्य असेल तर कंपनी आपली उत्पादन क्षमता वाढवते. उत्पादनासाठी येणारा खर्च कमी करण्याचा प्रयत्न करते. त्यामुळे होणारा नफा वाढतो यालाच ‘BOTTOM LINE GROWTH’ असे म्हणतात. अशा सतत प्रगतीपथावर असणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर्स काही वर्षांनी ‘MULTI-BAGGER’ होतात.उदा. TCS ,मारुती हे शेअर्स MULTI –BAGGER झाले.असे शेअर्स ‘CORE-PORTFOLIO’ मध्ये ठेवावेत आणि अशा शेअर्स मध्ये ट्रेडिंग न करतां गुंतवणूकच करीत जावी. या कंपन्या बोनस, राईट्स ,लाभांश,देण्याची शक्यता असते.

अजून एक शब्द म्हणजे ‘ATTRITION’. हल्ली आहे ती नोकरी सोडून अधिक चांगली नोकरी पत्करण्यास तरूण पिढी सदैव तयार असते. नवीन व चागल्या नोकरीच्या शोधांत असते. वरिष्ठ हुद्द्यावरचे लोकसुद्धा एक कंपनी सोडून दुसऱ्या कंपनीत जातात. यालाच ‘ATTRITION’ असे म्हणतात. हा मुद्दा IT कंपन्यांच्या संदर्भांत चर्चेस येतो उदा. INFOSYS या कंपनीला सध्या ‘ATTRITION’ चे ग्रहण लागले आहे. याचा परिणाम शेअर च्या किमतीवर होवू तुमचा फायदा-तोटा बघून त्याप्रमाणे तुम्ही निर्णय घ्या.

हल्ली ‘LOAN–RESTRUCTURING’ हा शब्द वारंवार येतो ही गोष्ट मला फारच बुचकळ्यांत टाकते. कर्ज घेणारी व्यक्ती किंवा कंपनी कर्ज भरू शकत नसेल, थकबाकी खूपच वाढली असेल, जर कंपनीचे खाते ‘NPA’(NON PERFORMING ASSET)म्हणून वर्गीकृत करावे लागत असेल तर ती कंपनी कर्जाच्या मुदतीत, हप्त्याच्या रकमेत किंवा व्याजाच्या दरांत सवलत मिळावी अशी मागणी करते आणि अशी सवलत बँक मंजूर करते. त्यालाच ‘LOAN RESTRUCTURING’ असे म्हणतात.थोडक्यांत आजचे मरण उद्यावर ढकलले जाते. परंतु ‘LOAN RESTRUCTURING’ची योजना जाहीर झाल्यानंतर शेअरचा भाव कां वाढतो हे मला न उलगडलेले कोडे आहे. अशा शेअर्समध्ये गुंतवणूक केल्यास फसण्याची शक्यता असते.

आतां आपण ‘DELISTING’ चा विचार करु या. ऐच्छिक ‘DELISTING’ करताना कंपनी शेअरहोल्डरना मार्केटमधील किंमतीपेक्षा अधिक किंमत देवून त्यांच्याकडील शेअर्स खरेदी करते. त्यामुळे‘DELISTING’ जाहीर झाल्यावर कंपनीच्या शेअर्सचा भाव वाढू लागतो. भाव वाढल्यामुळे कंपनीला त्यापेक्षा जास्त भाव  शेअरहोल्डरना देऊ करावा लागतो. अशारीतीने DELIST होणाऱ्या कंपनीचे शेअर्स वेळेवर खरेदी केले आणि प्रत्यक्षांत ‘DELISTING’ होईपर्यंत शेअर विकले नाहीत तर आपला फायदा होऊ शकतो. ‘DELISTING’ जाहीर झाल्यानंतर कंपनी तुम्हाला एक ‘OFFER DOCUMENT’पाठविते, ते मुदतीत भरून तुम्ही दिलेल्या पत्त्यावर पाठवायचे असते. ‘DELISTING’ ची कुणकुण लागल्यापासून प्रत्यक्षांत ‘DELISTING’ होण्यासाठी बराच कालावधी लागतो.’DELISTING’ मध्ये तुम्ही शेअर देण्याची तुमच्यावर सक्ती नसते. तुम्ही तुमच्याजवळ असलेले शेअर्स मार्केटमध्ये केव्हाही परंतु ‘DELISTING’ होण्याच्या आधी विकू शकता.

मी बऱ्याच शब्दांचा शेअरमार्केटमध्ये ट्रेडिंग किंवा गुंतवणूक करण्याच्या दृष्टीकोनातून अर्थ समजावून सांगितला. आतां तुम्हाला नक्कीच पटले असेल की टीपा घेण्यापेक्षां थोडेसे शेअरमार्केट समजावून घेतले तर फायद्याचे प्रमाण वाढू शकते. तुम्ही शेअर का विकला किंवा तुम्ही शेअर खरेदी का केला हे तुम्हाला माहीत असले पाहिजे.

शॉपिंग हा गृहिणींचा आवडता विषय. पण शेअरचे शॉपिंग हे सुख, समाधान किंवा आनंद मिळवण्यासाठी करायचे नसून खरेदी केलेले शेअर्स चढ्या भावाला विकून फायदा मिळविण्याच्या दृष्टीने करा.

वहिनींनो आतां आपला निरोप घेण्याची वेळ आली आहे. माझी वहिनीच्या दर महिन्याच्या अंकातून आपण भेटत होतो. आतां ही आपली या अंकातून शेवटची भेट आहे. प्रत्येक गोष्टीचा शेवट ही नव्या गोष्टीची सुरुवात असते. त्यामुळे तुम्ही सुद्धा आता शेअरमार्केटचा व्यवसाय करायला सुरुवात करा. तुमच्याजवळ माझ्या ब्लोग ची लिंक – www.marketaanime.com आहेच आणि तुमच्या शंका जर ब्लोग वर फितल्या नाहीत तर माझा फोन नंबर आहेच. काही अडचण आल्यास फोन करा. पण तुम्ही जर शेअर मार्केटच्या व्यवसायांत यशस्वी झालांत तर मला तुमचा अनुभव कळवा. तुमच्या आनंदात सहभागी व्हायला मला नक्कीच आवडेल. शेअरमार्केटमध्ये तुम्हाला भरघोष यश मिळावे हीच माझी मनापासून शुभेच्छा

पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा

This entry was posted in Uncategorized on by .

About bpphatak

मी भाग्यश्री फाटक. तशी मी तुमच्यापेक्षा वेगळी अशी कुणी नाही. किंबहुना तुमच्यातलीच एक आहे. आता तुमच्यातली म्हणजे कदाचित १९९० किवा २००० च्या काळातली मी नसेन. पण जर वाचकांमध्ये जर कोणी गृहिणी असतील ज्यांची लग्न १९७५-१९८५ मध्ये झाली असतील आणि ज्यांनी गृहिणी ची भूमिका मुलं मोठी होई पर्यंत चोख पणे बजावली असेल, तर तुमच्यात आणि माझ्यात फारसा फरक नसेल. २००२ पर्यंत मी फकत एक गृहिणी होते आणि आज २०१२ साली मी stock market मधली एक यशस्वी गुंतवणूकदार आहे. आज मागे वळून बघताना लक्षात येतंय कि मी आरपार बदलून गेलीये. आयुष्याला एक नवीन दिशा मिळालीये. यश, संपत्ती, प्रतिष्ठा, आदर , मानसम्मान सगळं काही मिळालंय. आधी लोकां कडून stock market बद्दल सल्ले घेणारी मी आज विश्वासानी लोकांना ‘investment advice ‘ देत आहे. या blog च्या माध्यमातून माझ्या आयुष्याचा २००२ ते २०१२ हा प्रेरणादायी काळ तुमच्या पुढे मांडावा असं मी ठरवलंय. उद्देश सोपा आहे, माझा गृहिणी ते stock market investor हा प्रवास कदाचीत तुम्हालाहि share market च्या वाटे वर मदत करू शकेल , आणि share market मधली मजा वाचून तुमची मार्केटबद्दलची भीती कमी होईल.

8 thoughts on “माझी वाहिनी – लेख ११ – दिवाळी विशेष

  1. पिंगबॅक माझी वाहिनी – लेख १० | Stock Market आणि मी

    1. surendraphatak

      तुमच्या अभिप्रायाबद्दल धन्यवाद ! खरोखरीच ही मराठीतून दिलेली माहिती शेअरमार्केटची सुरुवात करणाऱ्यांना मार्गदर्शक ठरावी आणि लोकांना मार्केटमधून भरपूर पैसे मिळावेत अशी आपली माझी आशा.. बघू या कसं जमतं ते.

    1. surendraphatak

      तुम्हाला मला भेटायचे आहे हे समजले. कारण मात्र समजले नाही. तुम्ही खालील नंबरवर संपर्क साधू शकता.
      टेलिफोन नंबर : ०२२२५३३५८९७ मोबाईल नंबर : ९६९९६१५५०७

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s