Tag Archives: Changing Careers

अनुभव हाची गुरु – गोंधळात गोंधळ – १० जुलै २०१७

गोंधळात गोंधळ

सोमवारी तारीख १० जुलै २०१७ रोजी सकाळी सकाळी P नोटच्या संदर्भात खबर आली. त्यामुळे गोंधळ उडाला. पण ही खबर पॉझीटीव्ह आहे असे समजताच SGX निफ्टी सावरला. मार्केट व्यवस्थित सुरु झाले. ऑल टाईम हायला उघडले. पण NSE वरील शेअर्सचे भाव बदलत नव्हते, अपडेट होत नव्हते. त्यामुळे ट्रेडिंग करताना गोंधळ उडत होता.१० वाजता वायदे बाजारातील सौदे NSE ने बंद केले.तिथपर्यंत काही लोकांचे सौदे झाले होते.आणी त्यांनी पुढील ऑर्डर्स टाकल्या होत्या. BTST (BUY TODAY SELL TOMORROW) किंवा STBT (SELL TODAY BUY TOMORROW) वाल्यांचा गोंधळच उडाला.

NSE ने १०-३० ते १०-४५ या दरम्यान प्रीओपन सेशन होईल असे सांगितले. आणी १०-४५ वाजता NSE सुरु होईल असे जाहीर केले. पण तसे घडले नाही. या वेळेपर्यन्तही तांत्रिक बिघाडात सुधारणा झाली नव्हती. नंतर पुन्हा ११ ते ११ वाजून ७ मिनिटांनी प्रीओपन आणी ११-१५ वाजता NSE सुरु होईल असे जाहीर केले. पण पुनश्च हरी ओम ! कथा पुढे सरकलीच नाही. दुपारी १२ वाजण्याच्या सुमारास NSE च्या सॉफटवेअरमध्ये काही बिघाड आहे हे सेबीला समजले.
हा सर्व वेळ BSE वरील कामकाज रोजच्याप्रमाणे व्यवस्थित चालू होते.

दोन वेळा प्रयत्न झाल्यानंतर सांगण्यात आले आता संपूर्ण दिवसासाठी NSEवरील ट्रेडिंग बंद राहील. नंतर लगेचच १० मिनिटांनी असे सांगण्यात आले की असे दिवसभर ट्रेडिंग बंद ठेवता येणार नाही. १२-१५ ते १२-२२ या वेळात प्रीओपन करून १२-३० वाजता मार्केट सुरु करू. सकाळी ९-५५ वाजेपर्यंत ज्यांनी सौदे टाकले ते पूर्ण करण्यासाठी मेंबर्सना १२-१५ ते १२-२९ पर्यंतचा वेळ दिला गेला. पण ९-५५ पर्यंतचे सौदे रद्द होणार नाहीत असे सांगितले. असे घडले तर काय उपाययोजना केली पाहिजे यासाठी कोणतेही लीगल फ्रेमवर्क उपलब्ध नाही. या वेळात काही FREAK ट्रेड झाले म्हणजे भाव नोंदवले गेले पण ट्रेड दिसले नाहीत.

१२-३० वाजता NSE सुरु झाले. वायदेबाजार नीट सुरु झाला. पण कॅश सेगमेंटमधील गोंधळ संपला नव्हता. विक्रीसाठीचे भाव कमी आणी खरेदीसाठीचे भाव जास्त दिसत होते. AU फायनान्सचा भाव NSE वर Rs ३५८ तर BSE वर Rs ५३३ दिसत होता. दोन्ही एक्स्चेंजवरील किंमतीमध्ये एवढा फरक कधीच नसतो.
NSE वर सौदे MATCH करताना वेळ लागत होता. अर्थमंत्रालय दिवसभर लक्ष ठेवून होते पण काही करू शकत नव्हते. फक्त SEBIच्या संपर्कात होते. STOCK एक्स्चेंजविषयी सर्व निर्णय सेबी घेते. सेबीने सांगितले की आज गुंतवणूकदारांचे, ट्रेडर्सचे किंवा ब्रोकर्सचे जे नुकसान झाले असेल ते नियमाप्रमाणे विचार करून सेबी त्याची भरपाई करेल.

पण BACK UP SYSTEM का चालू केली नाही नेहेमी दर ३ महिन्यांनी MOCK ट्रेडिंग घेण्यात येते. आकस्मिक संकटाच्या वेळेस उपयोग व्हावा म्हणून जी योजना आयोजित केली गेली ती जर अशा वेळेस फेल गेली तर काय उपयोग ? परीक्षेच्या ऐन वेळी केलेला सर्व अभ्यास विसरून जाण्यासारखे झाले हे !

अशा वेळी काही गोष्टी लक्षात येतात.

(१) BSE वरील VOLUNE वाढले.

(२) NSE वर वायदेबाजारात सौदे होत नसतानासुद्धा BSE वरील वायदेबाजार थंड होता.

(३) अशा वेळी मार्केट ऑर्डर टाकू नये, लिमिट ऑर्डरच टाकावी. मार्केट ऑर्डर टाकल्यास खरेदी चढ्या भावाला होण्याची तर विक्री कमी भावाला होण्याची शक्यता असते.

१ वाजून १० मिनिटांनी NSEवर ट्रेडिंग व्यवस्थित सुरु आहे असे सांगितले. ९ एप्रिल २०१४, ३ जुलै २०१४, ११ जुलै २०१४, ला BSE वर अशा घटना घडल्या होत्या. पण यात एकच बरे झाले हे सर्व NSE उघडण्याच्या वेळीच झाले. २ वाजून गेल्यावर घडले असते तर फार नुकसान आणी गोंधळ उडाला असता. जसे लग्न होण्याच्या अगोदर काही वाईट गोष्टी समजल्या त्यामुळे लग्न मोडले तर लोक म्हणतात लग्न झाल्यानंतर घटस्फोट होण्यापेक्षा आधी समजले हे बरे झाले. शेवटी काय दगडापेक्षा वीट मऊ. पण मार्केटला या सगळ्याचा गंध नव्हता. मार्केट स्वतःतच मग्न होते. निफ्टी ९७०० च्या वर उघडला आणी ९७६२ वर बंद झाला. ९७८२ पर्यंत निफ्टी ने इंट्राडे उच्चांक गाठला.

ही NSE च्या इतिहासातील पहिलीच घटना असावी. हा दिवस मार्केटच्या उच्चांकासाठी आणी मार्केटमधल्या तांत्रिक बिघाडाच्या नावावर नोंदला गेला.

Advertisements

भाग ३६ – चक्रव्यूह डेट्रेडचा आणि अभिमन्यू आपला !!!

आपण डेट्रेडच्या चक्रव्युहात शिरलो आहोत. गुंता सोडवण्याचा प्रयत्न करीत आहोत. तसा हा चक्रव्यूह तितकासा कठीण नाही बाहेर पडायला. हे ज्ञान फ़क़्त अर्जुनालाच माहित आहे असं काही नाही. आपल्याला पण ते कळू शकतं कारण शेअरमार्केटच्या व्यवहारात पारदर्शकता आहे. प्रत्येक व्यवहार लेखी होतो. अगदी डेट्रेड सुद्धा ! कोणत्याही व्यवहाराचं बील मिळ्तं. हे बील computerised असतं .तुमची प्रत्येक शंका त्यामुळे दूर होते. मग आता असं करूया कि मी केलेल्या डेट्रेडची बिलं बघूया आणि पडूया या चक्रव्यूहातून बाहेर !!

बिलामध्ये खालीलप्रमाणे निरनिराळ्या प्रकारची माहिती असते  :     

  1. ऑर्डर नंबर
  2. तुम्ही ऑर्डर दिलेली वेळ
  3. तुमचा ट्रेड झाला असेल तर त्याचा ट्रेड नंबर
  4. ट्रेड झालेल्याची वेळ
  5. शेअरचे किंवा सिक्यूरिटीचे नाव
  6. खरेदी किंवा विक्री झाली
  7. खरेदी केलेल्या शेअर्सची संख्या
  8. विक्री केलेल्या शेअर्सची संख्या
  9. शेअरचा भाव ( जो टिकरवर दाखवला जातो.)
  10. शेअर्सची संख्या गुणिले gross दर प्रत्येक शेअरचा = gross total
  11. दलाली (total  खरेदी किंवा विक्रीच्या किमतीवर)
  12. खरेदीचा gross  भाव अधिक दलाली किंवा विक्रीचा gross भाव वजा दलाली (प्रत्येक शेअरसाठी)
  13. खरेदीचा gross  भाव अधिक दलाली गुणीले खरेदी केलेल्या शेअर्सची संख्या किंवा विकीचा gross भाव वजा दलाली गुणिले विकलेल्या शेअर्सची संख्या
  14. सेवा कर
  15. Security Transaction Tax

याशिवाय खालीलप्रमाणे वेगवेगळे charges आकारले जातात.

  1. Security turnover tax
  2. stamp charges
  3. T. O. CHARGES

आधी सांगितल तसं, डेट्रेड दोन प्रकारे करता येतो. आधी विकत घ्या नंतर विका किंवा आधी विका आणि नंतर विकत घ्या. आपण प्रत्येक प्रकारच्या डेट्रेडचं एक एक उदाहरण बघू म्हणजे तुम्हाला मी नक्की काय सांगतीये ते कळेल.

उदाहरण १ – आधी विकत घ्या नंतर विका

Day Trade example

Click on the image to enlarge

बील  क्रमांक १ मध्ये मी ‘BHEL’ कंपनीचे १० शेअर्स प्रत्येकी रुपये २१८२ प्रमाणे खरेदी केले याची एकूण खरेदी किमत रुपये २१८२० झालेली दाखवली आहे .१० शेअर्सला एकूण रुपये ८.७० दलाली आकारली आहे (म्हणजेच प्रत्येक शेअरला ८७ पैसे दलाली ) त्यामुळे मला प्रत्येक शेअरची किमत (दलालीसकट ) रुपये २१८२.८७ एवढी पडली याप्रमाणे १० शेअर्सची दलालीसकट एकूण किमत रुपये २१८२८.७० झाली .

हे शेअर्स मी त्याच दिवशी  प्रत्येक शेअर रुपये २२०५ या दराने विकले .विक्रीची एकंदर किमत रुपये २२०५० झाली या रकमेवर रुपये ११ दलाली आकारली गेली. (प्रत्येक शेअरला रुपये १.१० या दराने ) प्रत्येक शेअरच्या किमतीमधून दलाली वजा केल्यानंतर शेअरचा भाव प्रत्येकी रुपये २२०३.९० झाला .त्यामुळे १० शेअर्सची दलाली वजा जाता विक्रीची किमत रुपये २२०३९.०० झाली.म्हणजेच रुपये २१०.३० फायदा झाला , खरेदी साठी ८९ पैसे व विक्रीच्या दलालीवर  रुपये १.१३ सेवा कर आकारला गेला . T. O. charges  रुपये  १.६५ , S.T.T. रुपये ५ Stamp charges ८८ पैसे या प्रमाणे आकारले गेले .एकंदर फायद्यातून  हे  सर्व charges म्हणजेच रुपये ९.५६ वजा जाता रुपये २००.७४ निव्वळ नफा झाला.

उदाहरण २ – आधी विका नंतर विकत घ्या

Day trade example

Click on the image to enlarge

या  बिलामध्ये प्रथम शेअर्स विकले आणी नंतर खरेदी केले आहेत . विकलेले शेअर्स आपल्याजवळ असले पाहिजेत असे बंधन नसते म्हणूनच याला ‘short’ करणे असे म्हणतात. मी १०  शेअर्स विकण्याची ऑर्डर दिली होती . पण एकदमच १०शेअर्स एकाच लॉट मध्ये जातील/ येतील असे नाही  (६-४, २-८ ५-५ अश्या वेगवेगळ्या लॉटमध्ये तुम्ही खरेदी/ विक्री करू शकता.)

यामध्ये मी titan कंपनीचे १० शेअर्स २६४ रुपये प्रती शेअर या भावाने विकले . दलाली एका शेअरला १२पैसेप्रमाणे आकारली आहे. हे १० शेअर्स (१-९) अशा लॉट मध्ये मिळाले . दलाली वज जाता २४५.८८रुपय भाव या १०शेअर्स साठी मिळाला . एकूण रकम (२४५.८८गुणिले १० ) रुपये २४५८.८० झाली .विक्री साठी १४पैसे सेवा कर  आकारला गेला Security Transaction Tax (STT) 61 पैसे आकारला गेला.

विकलेले १० शेअर्स २४५ रुपये भावाने नंतर खरेदी केले .एकंदर खरेदीची किमत रुपय्र २४५१ झाली प्रत्येक शेअर्सवर १० पैसे दलाली आकारण्यात आली .ती खरेदीच्या किमतीत मिळवून शेअर्स्चा भाव रुपय २४५.१० झाला . यासाटी १२ पैसे सेवा कर आकारला गेला . रुपये ७.८० फायदा झाला . त्यातून १ रुपया STT १०पैसे stamp charges , T. O. charges 16 पैसे व २९ पैसे सेवा कर वजा जाता निव्वळ फायदा रुपये ६.२५ झाला.

आशा अशी आहे कि तुम्हाला वरच्या २ उदाहरणावरून आणि गेल्या २-३ भागांमधून डेट्रेडबद्दल बर्यापैकी माहिती मिळाली असेल. या विषयावर आपण परत बोलूच पण पुढच्या भागात आपल्या मार्केटच्या वाटचालीकडे परत जावूया. भेटूच लवकर..

पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग ३५ – दोन्ही ट्रेड शेजारी पण वेगळे शेअर मार्केटच्या बाजरी

मी तुम्हाला गेले २ – ३ भाग डे ट्रेडबद्दल सांगतीये पण त्याचा अर्थ असा नव्हे कि डे ट्रेड आणि नेहेमीची गुंतवणूक फार वेगळी आहे. काही गोष्टी वेगळ्या आहेत पण बरयाच सारख्या पण आहेत.

आपण मिरच्या कोथिंबीर खरेदी करताना, ड्रेसवर किंवा साडीवर  साजेशा बांगड्या , खोटे दागीनी खरेदी करताना खूप विचार करत नाहीत. परंतु  फ्रीज ,टी व्ही , संगणक खरेदी  करताना जास्त विचार करतो. त्यापेक्षा जास्त विचार घर खरेदी करताना करतो . जसं गोळ्या बिस्कीट,  पाणीपुरी खाणे व जेवण करण यात फरक आहे तोच फरक डे ट्रेड व गुंतवणुकीत आहे. डे ट्रेड साठी आपण त्या शेअर्सची गुणवत्ता विचारात घेत नाही तर शेअर्सच्या किमतीत होणारी हालचाल विचारात घेतो. त्यामुळे तो शेअर गुंतवणूक करून बरेच वर्ष ठेवण्याच्या लायकीचा असेलच असे नाही. त्यामुळे डेट्रेडचे रुपांतर गुंतवणुकीत करून फायदा होईलच असं नाही .

डे ट्रेड असो किंवा नेहेमीची गुंतवणूक असो काही नियम बदलत नाहीत. शेवटी दोन्हीकडे शेअर खरेदी करायचे आणि विकायचे. डे-ट्रेडमधे फरक इतकाच कि तुम्ही खरेदी विक्री एकाच दिवशी करता. त्यामुळे हि खरेदी विक्री होण्यासाठी त्या शेअरमधे liquidity हवीच, त्याशिवाय तुम्ही शेअर विकणार कसे? त्यामुळे liquidity चा विचार कायम मनात ठेवा. आपण याआधी liquidity बद्दल बोललोच आहे. तरी काही शंका असतील तर जरूर विचारा. मी उत्तर द्यायचा नक्की प्रयत्न करेन.

डे ट्रेड sfचा दुसरा भाग म्हणजे त्याच दिवशी खरेदी विक्री. याचाच अर्थ असा कि एकाच दिवसात तुम्हाला पैसे मिळवायचेत. तुम्हाला असा शेअर सोधायचाय कि जो एका दिवसात वाढेल आणि तुम्हाला एकाच दिवसात खरेदी विकी करून पैसे कमवता येतील. मग आता पुढचा प्रश्न , कि असा शेअर शोधायचा कसा?

त्यासाठी मी तुम्हाला आता एक समीकरण सांगते

तुमचा डे ट्रेडचा फायदा = (तुम्ही निवडलेल्या शेअरमधे एका दिवसात झालेली प्रती शेअर वाढ x तुम्ही विकत घेतलेले एकूण शेअर) – (ब्रोकरेज आणि इतर taxes)

आता आपण या समीकरणाचा एक एक भाग नीट समजावून घेवू

१ – तुम्ही निवडलेल्या शेअरमधे एका दिवसात झालेली प्रती शेअर वाढ

तुम्ही 100 रुपायला १ असे १० शेअर घेतलेत आणि ११० ला विकलेत तर तुमची प्रती शेअर वाढ १०  रुपये. आणि तुम्हाला एकूण १०० रुपयाचा फायदा झाला. पण आता हे १०० रुपये सगळे तुमच्या हातात येणार का? तर नाही !!

शेअरची निवड करताना तो एका दिवसात किती वाढू शकेल हा एकच विचार करून उपयोग नाही.

मला सांगा १०० रुपयाचा शेअर ११० होणं सोपं कि १००० रुपयाचा शेअर ११०० होणं? नीट बघितलं तर दोन्ही शेअर १०% वाढले पण १०० चा शेअर ११० होणं सोप हे तर तुम्हालाही कळलच असेल.

अजून एक विचार करा,

तुम्ही १० रुपयाचे १०० शेअर ११ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमचा फायदा = १ (प्रती शेअर वाढ)  X  १०० (एकूण विकलेले शेअर) = १०० – (ब्रोकरेज आणि इतर taxes)

आणि १००० रुपयाचे १०० शेअर १००१ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमचा फायदा = १ (प्रती शेअर वाढ)  X  १०० (एकूण विकलेले शेअर) = १०० – (ब्रोकरेज आणि इतर taxes)

तुम्हाला काय वाटत कि कोणत्या व्यवहारात तुम्हाला जास्त नफा होईल? दोन्ही व्यवहारात एकूण फायदा १०० रुपये होणार पण तुमच्या हातात सारखेच पैसे येणार का? ते ठरणार आपल्या समीकरणाच्या पुढच्या भागांनी…

२ – ब्रोकरेज आणि इतर taxes

ब्रोकरेज म्हणजे ब्रोकेरच कमिशन. हे कमिशन तुमच्या व्यवहाराच्या एकूण रकमेवर लावल जात. तुम्ही कसला पण ट्रेड करा डे ट्रेड करा नाहीतर गुंतवणूक म्हणून करा ब्रोकर त्याचं कमिशन लावणारच. आता हे कमिशन तुमच्या ट्रेडच्या एकूण रकमेवर लागत. एकूण रक्कम जास्त असेल तर ब्रोकरेज जास्त आणि रक्कम कमी असेल तर ब्रोकरेज कमी. तुमचा फायदा किंवा तोटा किती झाला याचा ब्रोकर ला काही फरक पडत नाही. तुम्ही एकूण ट्रेड किती रक्कमेचा केला त्या हिशोबानी तुम्हाला ब्रोकरेज लागणार.

आता थोड्या वेळासाठी आपल्या उदाहरणाकडे जावूया

तुम्ही १० रुपयाचे १०० शेअर ११ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमच्या ट्रेड ची एकूण रक्कम = खरेदी (१० X १००) + विक्री (११ X १००) = २१००

आणि १००० रुपयाचे १०० शेअर १००१ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमच्या ट्रेड ची एकूण रक्कम = खरेदी (१००० X १००) + विक्री (१००१ X १००) = २,००,१००

हे तर तुम्हालाही लक्षात आलं असेल कि १००० रुपयाच्या ट्रेड वर ब्रोकरेज जास्त पडणार. आणि हे विसरू नका कि दोन्ही ट्रेडमधे तुम्हाला १०० रुपयेच मिळालेले आहेत. सागायचा मुद्दा असा कि १००० रुपयाच्या ट्रेड मधे तुमचा निव्वळ फायदा कमी होईल कारण तुमचं ब्रोकरेज जास्ती जाईल.

बाकीचे taxes थोडे कमी जास्त का होईना दोन्ही ट्रेडला लागणारच. महत्वाची गोष्ट म्हणजे कि या मला वाटत कि आपण या बाबतीत बोललोय आधी. तुम्हाला अजून काही शंका असतील तर नि:संकोच विचारा.

डे ट्रेड करताना हा हिशेब नेहेमी डोक्यात असण गरजेच आहे. त्याशिवाय तुम्हाला नक्की पैसे किती मिळतात हे तुम्हाला कळणार नाही. याबद्दल थोडं अजून सांगायचं पण ते पुढच्या भागात. असा विचार करतीये कि तुम्हाला माझ्या एकाद्या डे ट्रेड ची पावती दाखवूनच सगळं समजावून देईन. बघते काय जमतंय ते..

पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा