Tag Archives: marathi share market blog

अनुभव हाची गुरु – रंगले नाट्य असे ३३१ चे – १० August २०१७

रंगले नाट्य असे ३३१ चे

  • नाट्यगृह   –      शेअरमार्केट
  • नाटकाचा विषय   –    शेल कंपन्या
  • नाटकातील पात्रे –      SEBI (SECURITIES AND EXCHANGE BOARD OF INDIA), शेल कंपन्या. यांची संख्या ३३१, SAT(SECURITIES APPELLATE TRIBUNAL)
  • नाटकाचे प्रेक्षक –      शेअरमार्केटमधील असंख्य गुंतवणूकदार आणी ट्रेडर्स
  • समीक्षक  –      बिझिनेस आणी शेअरमार्केटशी संबंधीत दूरदर्शनवरील वाहिन्या, शेअरमार्केटमधील तज्ञ
  • नाटकाचे प्रयोग –      सोमवार पासून रोज

शेअर मार्केटच्या रंगमंचावर सकाळी ९ वाजता हे नाटक सुरु होऊन उत्तरोत्तर रंगत जाणार होते. नाटकाचा पडदा उघडला आणी घोषणा झाली की सेबीने ३३१ कंपन्यांची यादी शेल कंपन्या म्हणून घोषित केली. आणी या कंपन्यांना कॉर्पोरेट अफेअर्स मंत्रालयाने शेल कंपन्या म्हणून ठरवल्या आहेत असे सागितले.   या कंपन्यांना ‘STAGE 4 OF THE GRADED SURVEILLANCE MEASURES’ मध्ये ताबडतोब टाकले. याचा परिणाम म्हणजे या कंपन्यांच्या शेअर्समधील ट्रेडिंगवर पुष्कळ बंधने आली या कंपन्यांमध्ये महिन्याच्या पहिल्या सोमवारी ट्रेडिंग होऊ शकेल आणी ते ही T टू T म्हणजे इंट्राडे ट्रेडिंग बंदच. सक्तीने डिलिव्हरी घ्यावी लागेल. या शेअर्समध्ये ट्रेडिंग करण्यासाठी २०० % मर्जीन ठेवावे लागेल. सर्व सौदे शेवटच्या क्लोजिंग भावापेक्षा जास्त भावात होतील. जर STOCK EXCHANGEला आवश्यक वाटले तर या कंपन्यांच्या विश्वासार्हतेविषयी चौकशी करून या कंपन्यांचे फोरेन्सिक ऑडीट करावे. जर या सर्वानंतर ती शेल कंपनी आहे असे ठरले तर या कंपन्यांना EXCHANGE वरून डीलिस्ट केले जाईल.

या यादीत असलेल्या बहुतेक कंपन्यांनी सांगितले की आम्ही या सेबीच्या ऑर्डरविरुद्ध SAT कडे अपील करू. झालं ! वातावरण क्षणात बदललं टाचणीने टोचल्यावर फुगा फुटावा तसेच झाले. मार्केट नाही तरी उच्चतम पातळीवर होते निमित्ताची वाटच पाहत होते. आयते कोलीत मिळाले. मार्केट पडू लागले.

या यादीत असलेल्या ३३१ कंपन्यांच्या पोटात गोळा उठला. काही कंपन्यांनी मिडीयाकडे जाऊन स्पष्टीकरण दिले आणी SAT कडे अपील करण्याची तयारी केली. या यादीत काही प्रतिष्ठीत कंपन्या होत्या उदा जयकुमार इन्फ्रा, प्रकाश इंडस्ट्रीज, पार्श्वनाथ बिल्डर्स, आसाम कंपनी, पिंकॉन स्पिरीट.

पण या ठिकाणी गुंतवणूकदारांचा विचार झालाच नाही. त्यांनी घाबरून जाऊन शेअर्स विकायला सुरुवात केली. या प्रश्नावर मिडीयामध्ये अनेक चर्चा सुरु झाल्या. शेल कंपन्यांवर वर्तमानपत्रात लेख येऊ लागले. काळा पैसा पांढरा करण्यासाठी किंवा कर चुकवण्यासाठी शेल कंपन्यांचा वापर करतात अशी सर्वांच्या ज्ञानात भर पडली.

कंपन्या तक्रार करू लागल्या आम्हाला आमची बाजू मांडण्याची संधी दिली नाही. सेबी म्हणू लागले की ADMINISTRATIVE ऑर्डर विरुद्ध या कंपन्या SAT कडे अपील करू शकत नाही. सेबीने या एकाएकी केलेल्या उपाययोजनेमुळे अल्पसंख्य शेअरहोल्डर्सना या कंपन्यांमधील आपली गुंतवणूकीविषयी विचार करायला वेळ मिळाला नाही तसेच कंपन्यांना त्यांची बाजू मांडायला संधी न दिल्यामुळे ‘NATURAL JUSTICE’ या तत्वाचाही अनादर झाल्यासारखे झाले. गुंतवणूकदारांचा वाली कोणीच नाही. काही जण अवाक झाले. किती दिवस आपले पैसे अडकून पडणार बुवा अशा विचारात गढले. बहुतेक गुंतवणूकदारांचे STOP LOSS ट्रिगर झाले.सोमवार मंगळवार बुधवार मार्केट पडतच राहिले. सगळीकडे सन्नाटा पसरला. अशा प्रकारे पहिला अंक संपला.

दुसरा अंक सुरु झाला. गुरुवारी चित्र थोडे आशादायी झाले. मार्केटने संकट पचवले. थोडे थोडे मार्केट सावरुही लागले. पण प्रश्नचिन्ह होतेच. मोठमोठ्या गुंतवणूकदारांनी पैसा गुंतवला, वर्तमानपत्रात तज्ञाचे मत वाचले, दूरदर्शन वाहिन्यांवरील चर्चा ऐकली. फंडामेंटल विवरण तसेच तांत्रिक विवरण समजून घेण्याचा प्रयत्न केला. एवढे सव्यापसव्य करून पैसे गुंतवले. मग माशी शिंकली कुठे ? एका रात्रीत ३३१ कंपन्या शेल कंपन्या झाल्या कशा? की मुळातच शेल कंपन्या होत्या पण तसे जाहीर झाले नव्हते. अंदरकी बात राम जाने!

अशावेळी इन्व्हेस्टर प्रोटेक्शन फंडातून नुकसानभरपाई दिली पाहिजे अशी चर्चा सुरु झाली. कारण यात गुंतवणूकदारांची काय चूक ? जर तुम्हाला माहित होते या शेल कंपन्या आहेत तर या कंपन्यांच्या हेअर्समध्ये ट्रेडिंगला परवानगी कशी दिली अशा अनेक प्रश्नांनी गुंतवणूकदारांच्या मनात घर केले.

तर अधिक स्पष्टवक्त्या तज्ञांनी सांगितले की असे होणे हा एक प्रकारचा रिस्क आहे आणी इक्विटीमध्ये गुंतवणूक रिस्की असल्यामुळे असे प्रकार घडणारच..

दोन कंपन्यांनी SAT कडे सेबीच्या ऑर्डर विरुद्ध अपील केल्यामुळे गुरुवारी SAT या नवीन पात्राचा रंगमंचावर प्रवेश झाला. सेबीने असा फतवा काढला की SAT ला या बाबतीत ज्युरीसडीकशन नाही. कोणत्याही ADMINISTRATIVE ऑर्डर विरुद्ध तुम्ही HIGHER AUTHORITY कडे अपील करू शकत नाही असा सुप्रीम कोर्टाचा निर्णय आहे.

ही बातमी येताच मार्केटचे उरलेसुरले अवसानही गळाले आणी मार्केट जोरदार वेगाने पडू लागले. निफ्टी ९८०० ची पातळी तोडून खाली गेले. पण तेवढ्यात जणू काही जादूभरी बातमी आली की SATने जयकुमार इन्फ्रा आणी प्रकाश इंडस्ट्रीज या कंपन्यांचे म्हणणे ऐकून घेतले. सेबीची ३३१ कंपन्या शेल कंपन्या ठरवण्याची  ऑर्डर ADMINISTRATIVE ऑर्डर नाही. तसेच सेबीने आपले ‘माइंड अप्लाय’ केले नाही तसेच कंपन्यांना त्यांचे म्हणणे मांडायला वेळ द्यायला पाहिजे होता.तो दिला नाही. ही ऑर्डर एकाएकी आणी वेळ न देताच काढल्यामुळे अल्पसंख्य शेअरहोल्डर्सना कंपन्यातील आपल्या गुंतवणुकीविषयी विचार करायला आवश्यक तेवढा वेळ मिळू शकला नाही. त्यामुळे SATने या दोन कंपन्यांचे अपील दाखल करून घेवून या दोन कंपन्यांची नावे RESTRICTIVE ट्रेडिंग लिस्ट मधून बाहेर काढावी असा निर्णय दिला.

शुक्रवार पासून या दोन कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये नियमित ट्रेडिंग सुरु होईल अशी आशा आहे. या दोन कंपन्या हिरो ठरल्या त्यांनी राहिलेल्या ३२९ कंपन्यांसाठी SAT मध्ये अपील करण्याचा मार्ग मोकळा केला. या राहिलेल्या ३२९ कंपन्या आणी त्यातील गुंतवणूकदारांचे भवितव्य काय कुणास ठाऊक असा विचार मनात आला. माझ्या बाबतीत असे इकडचे जग तिकडे झाले असते कां ? तर नकीच नाही. मी तुम्हाला TCS च्या ‘BUY BACK’ चा अनुभव दिला आहे. तब्बल १० दिवस हुज्जत घालावी लागली होती.

ज्याचा शेवट गोड ते सगळे गोड असे म्हणतात. मार्केटचा मूड सुधारला शेवटच्या अर्ध्या तासात निफ्टीने ९८५० ची पातळी गाठली. मार्केटने सुटकेचा निश्वास टाकला. पण यात ज्यांनी धैर्य सोडून पडत्या भावाला आपल्याजवळचे चांगल्या कंपन्यांचे शेअर्स विकून टाकले त्यांचे तर भारी नुकसान झाले. या प्रसंगातून शेअरमार्केट किती प्रगल्भ आहे आणी कोणत्याही गोष्टीला प्रतिक्षिप्त क्रियेप्रमाणे ताबडतोब योग्य तो प्रतिसाद देते हे लक्षात घेण्यासारखे आहे.

या दोन कंपन्यांप्रमाणेच आणखी काही कंपन्यांना लागलेले ग्रहण सुटेल अशी आशा निर्माण झाली. साडेतीन वाजले शेवटची घंटा झाली. आणी एक अविस्मरणीय नाटक माझ्या मनात जन्मभरासाठी घर करून गेले.

अनुभव हाची गुरु – गोंधळात गोंधळ – १० जुलै २०१७

गोंधळात गोंधळ

सोमवारी तारीख १० जुलै २०१७ रोजी सकाळी सकाळी P नोटच्या संदर्भात खबर आली. त्यामुळे गोंधळ उडाला. पण ही खबर पॉझीटीव्ह आहे असे समजताच SGX निफ्टी सावरला. मार्केट व्यवस्थित सुरु झाले. ऑल टाईम हायला उघडले. पण NSE वरील शेअर्सचे भाव बदलत नव्हते, अपडेट होत नव्हते. त्यामुळे ट्रेडिंग करताना गोंधळ उडत होता.१० वाजता वायदे बाजारातील सौदे NSE ने बंद केले.तिथपर्यंत काही लोकांचे सौदे झाले होते.आणी त्यांनी पुढील ऑर्डर्स टाकल्या होत्या. BTST (BUY TODAY SELL TOMORROW) किंवा STBT (SELL TODAY BUY TOMORROW) वाल्यांचा गोंधळच उडाला.

NSE ने १०-३० ते १०-४५ या दरम्यान प्रीओपन सेशन होईल असे सांगितले. आणी १०-४५ वाजता NSE सुरु होईल असे जाहीर केले. पण तसे घडले नाही. या वेळेपर्यन्तही तांत्रिक बिघाडात सुधारणा झाली नव्हती. नंतर पुन्हा ११ ते ११ वाजून ७ मिनिटांनी प्रीओपन आणी ११-१५ वाजता NSE सुरु होईल असे जाहीर केले. पण पुनश्च हरी ओम ! कथा पुढे सरकलीच नाही. दुपारी १२ वाजण्याच्या सुमारास NSE च्या सॉफटवेअरमध्ये काही बिघाड आहे हे सेबीला समजले.
हा सर्व वेळ BSE वरील कामकाज रोजच्याप्रमाणे व्यवस्थित चालू होते.

दोन वेळा प्रयत्न झाल्यानंतर सांगण्यात आले आता संपूर्ण दिवसासाठी NSEवरील ट्रेडिंग बंद राहील. नंतर लगेचच १० मिनिटांनी असे सांगण्यात आले की असे दिवसभर ट्रेडिंग बंद ठेवता येणार नाही. १२-१५ ते १२-२२ या वेळात प्रीओपन करून १२-३० वाजता मार्केट सुरु करू. सकाळी ९-५५ वाजेपर्यंत ज्यांनी सौदे टाकले ते पूर्ण करण्यासाठी मेंबर्सना १२-१५ ते १२-२९ पर्यंतचा वेळ दिला गेला. पण ९-५५ पर्यंतचे सौदे रद्द होणार नाहीत असे सांगितले. असे घडले तर काय उपाययोजना केली पाहिजे यासाठी कोणतेही लीगल फ्रेमवर्क उपलब्ध नाही. या वेळात काही FREAK ट्रेड झाले म्हणजे भाव नोंदवले गेले पण ट्रेड दिसले नाहीत.

१२-३० वाजता NSE सुरु झाले. वायदेबाजार नीट सुरु झाला. पण कॅश सेगमेंटमधील गोंधळ संपला नव्हता. विक्रीसाठीचे भाव कमी आणी खरेदीसाठीचे भाव जास्त दिसत होते. AU फायनान्सचा भाव NSE वर Rs ३५८ तर BSE वर Rs ५३३ दिसत होता. दोन्ही एक्स्चेंजवरील किंमतीमध्ये एवढा फरक कधीच नसतो.
NSE वर सौदे MATCH करताना वेळ लागत होता. अर्थमंत्रालय दिवसभर लक्ष ठेवून होते पण काही करू शकत नव्हते. फक्त SEBIच्या संपर्कात होते. STOCK एक्स्चेंजविषयी सर्व निर्णय सेबी घेते. सेबीने सांगितले की आज गुंतवणूकदारांचे, ट्रेडर्सचे किंवा ब्रोकर्सचे जे नुकसान झाले असेल ते नियमाप्रमाणे विचार करून सेबी त्याची भरपाई करेल.

पण BACK UP SYSTEM का चालू केली नाही नेहेमी दर ३ महिन्यांनी MOCK ट्रेडिंग घेण्यात येते. आकस्मिक संकटाच्या वेळेस उपयोग व्हावा म्हणून जी योजना आयोजित केली गेली ती जर अशा वेळेस फेल गेली तर काय उपयोग ? परीक्षेच्या ऐन वेळी केलेला सर्व अभ्यास विसरून जाण्यासारखे झाले हे !

अशा वेळी काही गोष्टी लक्षात येतात.

(१) BSE वरील VOLUNE वाढले.

(२) NSE वर वायदेबाजारात सौदे होत नसतानासुद्धा BSE वरील वायदेबाजार थंड होता.

(३) अशा वेळी मार्केट ऑर्डर टाकू नये, लिमिट ऑर्डरच टाकावी. मार्केट ऑर्डर टाकल्यास खरेदी चढ्या भावाला होण्याची तर विक्री कमी भावाला होण्याची शक्यता असते.

१ वाजून १० मिनिटांनी NSEवर ट्रेडिंग व्यवस्थित सुरु आहे असे सांगितले. ९ एप्रिल २०१४, ३ जुलै २०१४, ११ जुलै २०१४, ला BSE वर अशा घटना घडल्या होत्या. पण यात एकच बरे झाले हे सर्व NSE उघडण्याच्या वेळीच झाले. २ वाजून गेल्यावर घडले असते तर फार नुकसान आणी गोंधळ उडाला असता. जसे लग्न होण्याच्या अगोदर काही वाईट गोष्टी समजल्या त्यामुळे लग्न मोडले तर लोक म्हणतात लग्न झाल्यानंतर घटस्फोट होण्यापेक्षा आधी समजले हे बरे झाले. शेवटी काय दगडापेक्षा वीट मऊ. पण मार्केटला या सगळ्याचा गंध नव्हता. मार्केट स्वतःतच मग्न होते. निफ्टी ९७०० च्या वर उघडला आणी ९७६२ वर बंद झाला. ९७८२ पर्यंत निफ्टी ने इंट्राडे उच्चांक गाठला.

ही NSE च्या इतिहासातील पहिलीच घटना असावी. हा दिवस मार्केटच्या उच्चांकासाठी आणी मार्केटमधल्या तांत्रिक बिघाडाच्या नावावर नोंदला गेला.

HAPPY BIRTHDAY TO YOU – ‘मार्केट आणी मी ‘

‘मार्केट आणी मी ‘हे माझे बाळ ३ वर्षांचे झाले आहे. त्यानिमित्त आपण सर्व वाचक केक कापुन गोड गोड घास घेवून या बाळाचा तिसरा वाढदिवस साजरा करू.

Guru Purnima 2014

३ वर्षापूर्वीचा दिवस मला अजून आठवतो आहे. त्यावेळी माझ्या मुलाने मला ब्लॉग लिहिण्याची कल्पना सुचवली. ४ दिवसांनी गुरुपोर्णिमा होती. त्या दिवसापासून ब्लॉग लिहिण्यास प्रारंभ केला. शेअरमार्केटविषयीचे गैरसमज दूर करणे, लोकांच्या मनातील शेअरमार्केटची भीती घालवणे, मातृभाषेत शेअरमार्केट समजावून देणे, आणी टिपा न देतां लोकांना स्वावलंबी गुंतवणूकदार बनवणे, अतिशय सोप्या भाषेंत लिहिणे हे उद्देश डोळ्यांसमोर होते. त्याचबरोबर वाचकांची फसवणूक होऊ नये, नुकसान होऊ नये, म्हणून काही सुचनावजा माहिती द्यावी असे वाटले. हे उद्देश डोळ्यांसमोर ठेवूनच लेखांची रचना केली आणी करीत आहेआणी भविष्यांत करणार आहे.

माझ्या कामांत माझे यजमान श्री. प्रकाश भास्कर फाटक आणी माझा मुलगा सुरेंद्र प्रकाश फाटक यांची मदत झाली. मी लेख लिहायचा ,यजमानांनी तो टाईप करायचा, मुलाने तो ब्लॉगवर टाकायचा असे हे काम अव्याहत चालू आहे. माझी सून किरण गोवेकर या ब्लॉगची पहिली वाचक आहे. ती आम्हाला उत्तेजन देते. काही अडचण आली की मुलगी स्वरश्री फाटक हिला विचारायचे. सगळ्यांच्या प्रयत्नातून माझ्या या बाळाने इथपर्यंत मजल मारली आहे. अनेक वाचकांनी आपल्या प्रतिक्रिया, अपेक्षा कळविल्या त्याप्रमाणे ब्लॉगमध्ये सुधारणा होत गेल्या. ज्याच्या अंगाखांद्यावर खेळून माझे बाळ मोठे झाले, माझ्या या बाळाने बाळसे धरले त्या सर्वांची मी आभारी आहे, ऋणी आहे.

माझे बाळ आता गुटगुटीत झाले आहे हे बघून मला आनंद होतो. काही वाचक आता ट्रेडिंग करू लागले आहेत. त्यामुळे माझा उद्देश अंशतः कां होईना साध्य होतो आहे. एक गोष्ट आवर्जून सांगायची आहे आपण जेव्हा प्रश्न विचारता तेव्हा माझी उत्तरे हे सदर वाचा. त्यामध्ये तुम्हाला प्रश्नाचे उत्तर मिळेल . त्यामुळे तुमची शंका लगेच दूर होईल.

मी या बाळाकडे आईच्या नजरेतून पाहते त्यामुळे ब्लॉगमधील दोष काढून टाकून गुणवत्ता आणी उपयोगिता सतत वाढवण्याचा माझा प्रयत्न असतो. माझे हे बाळ आपल्याला सतत प्रगतीची योग्य वाट दाखवेल, शेअरमार्केट मध्ये ट्रेडिंग, गुंतवणूक करण्यासाठी आपल्याला प्रोत्साहित करेल, आपला आत्मविश्वास वाढवेल,आणी वेळोवेळी समस्यांचा, धोक्यांचा लाल दिवाही दाखवील हा माझा विश्वास आहे. आपण वाचकही प्रतिक्रिया, सुचना देऊन माझे बळ वाढवत आहांत. मला आनंद देत आहांत.

शेवटी एक विसरू नका – माहिती, प्रोसीजर, ज्ञान, धैर्य आणी निर्णय घेण्याची क्षमता हे सर्व स्तुत्य गुण आहेत. पण शेअरमार्केट मध्ये व्यवहार करून आपल्याला पैसा मिळालाच पाहिजे हे ध्येय विसरू नका. पण समजा एखाद्यावेळेला तोटा झाला तर घाबरून न जाता ती चूक सुधारा आणी भविष्यांत पुन्हा त्या पद्धतीची चूक होऊ नये ही काळजी घ्यावी.ही विनंती

पुन्हा एकदा सर्व वाचकांना धन्यवाद . भेटू पुन्हा———–